نظرسنجی   سوالات متداول    پرسش و پاسخ     تابلو اعلانات   نقشه سایت   نمای اصلی  
 
 
 
 

ارزشيابي
دوشنبه 12 تير 1385  ساعت: 09:40

  ارزشیابی           

   ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی دانش­آموزان را متخصصان این امر، فرایند جمع­آوری اطلاعات از آموخته­های آنان و قضاوت در مورد حدود آن آموخته­ها تعریف می­کنند. به عبارت دیگر، معلم در فرایند ارزشیابی، اطلاعاتی جمع­آوری می­کند تا با تفسیر آنها تعیین کند که دانش­آموز چه دانشی فراگرفته و چه توانایی­هایی کسب کرده است. برعکس تصور بسیاری از معلمان، این فرایند بسیار پیچیده است. در فرایند ارزشیابی هر درس، اطلاعاتی که جمع­آوری می­شود و ابزار جمع­آوری آن، باید در جهت هدف­های آموزش آن درس باشد. اصل نهان در فرایند ارزشیابی این است که معلم باید آنچه را که به دانش­آموز یاد داده است، ارزشیابی کند. بنابراین ارزشیابی هنگامي معتبر است که با هدف­های برنامه­ء آموزشی همخوانی داشته باشد.

 ارزشیابی یک فرایند است و نه فرآورده و می­دانیم هر فرایندی زمان­بر است ولی امتحان­های مرسوم و سنتی چنین نیستند. چون در روش سنتی ارزشیابی، معمولا˝ در مورد آنچه دانش­آموز از باب محتوا فراگرفته، موفق است، ولی آموزش مهارت­ها مورد ارزیابی قرار نمی­گیرد.

 امروزه در بسیاری کشورها، ارزشیابی­های مرسوم و سنتی کتبی منسوخ شده و جای خود را به ارزشیابی­های بسیار معتبر دیگری داده است که از آن میان می­توان به ارزشیابی بر اساس مشاهده عملکرد دانش­آموز، گفتگو با او و تنظیم پرونده­ای برای جمع­آوری اطلاعات در مورد دانش­آموز و قضاوت­های فردی او اشاره کرد. بر این اساس، ارزشیابی در یک زمان خاص یا در پایان یک دوره، تعیین کنندهء وضعیت دانش­آموز نیست، بلکه فرایند ارزشیابی با فرایند آموزش پیوسته و درهم تنیده تلقی می­شود. این رویکرد جدید، به معلم فرصت کافی می­دهد تا در حد امکان در مورد پیشرفت تحصیلی هر دانش­آموز اطلاعاتی جمع­آوری کند و به این دلیل، ارزشیابی یک فرایند مستمر       می­شود و ارزشیابی مستمر همراه با ارزشیابی تدریجی، جایگاه با ارزش خود را پیدا می­کند.

   از آنجا که آموخته-ها در سه حیطهء دانشی، مهارت و نگرش است و لزوما˝ معلم در ارزشیابی باید آنچه را دانش­آموز در این سه حیطه فراگرفته، ارزشیابی کند، در عمل، فرایند جمع­آوری این اطلاعات از طریق ارزشیابی­های مستمر و ارزشیابی پایانی امکان­پذیر است.

ارزشیابی مستمر در فرایند آموزش نقش مهمی ایفا می­کند. در هر مرحله، معلم باید آموزش را از جایی شروع کند که دانش­آموز از نظر مهارت، نگرش و دانش در آنجا قرار دارد. اگر معلم این نکتهء مهم در آموزش را قبول داشته باشد، باید فرصت­هایی ایجاد کند که از طریق آن، بتواند وضعیت­ فعلی دانش­آموز را از نظر مهارت، نگرش و دانش به درستی شناسایی کند.

   یکی از هدف­های اصلی ارزشیابی مستمر این است که معلم دریابد، نقاط ضعف و قوت دانش­آموز چیست و به چه کمکی احتیاج دارد؟ البته ارزشیابی مستمر، نباید به هیچ وجه، به رتبه­بندی و دسته­بندی دانش­آموزان بینجامد. ارزشیابی مستمر، ارزشیابی عملکرد دانش­آموز طی فعالیت­های گوناگون داخل کلاس (آزمایش­ها، پرسش­ها، پاسخ­ها و گفتگوهای حین تدریس) و نیز فعالیت­های خارج از کلاس است.

 تهیه فهرست ارزشیابی بر اساس فعالیت­های دانش­آموزان در طرح درس معلم، کاری متفاوت با روالی است که تاکنون انجام داده­اند. بنابراین لازم است معلم از لزوم تدوین آن در بهره­دهی آموزشی خود آگاه شود.

 بدیهی است که اگر معلم به لزوم تدوین فهرست­ها و استفاده از آنها عقیده پیدا کند، خود بهترین فردی است که می­داند: اولا" چگونه آنها را تنظیم کند و ثانیا" از چه روش­هایی برای بالابردن بهره­دهی فهرست­ها استفاده کند؟

   تهیه فهرست ارزشیابی به معلم کمک می­کند تا به خوبی دریابد: - کدام یک از دانش­آموزان در گروه­ها، در طراحی تحقیق و در انجام مراحل آن موفقند؟ - کدام یک در میان نتایج و برقراری ارتباط مهارت لازم را کسب کرده­اند؟- چند نفر در استفاده از ابزار، علاقه­مند و دقیق­اند؟- نقاط قوت و ضعف هریک از دانش­آموزان چیست؟ و هر کدام به چه کمکی احتیاج دارند؟

 و به علاوه اطلاعات حاصل از فهرست­های ارزشیابی در برنامه­ریزی برای ایجاد فرصت­های مناسب جهت رفع ضعف­ها و توانا کردن دانش­آموزان به معلم کمک می­کند و به طراحی مراحل بعدی آموزش جهت می­دهد. ضمنا˝ اگر اطلاعات مستند حاصل از این نوع ارزشیابی به والدین منتقل شود، آنان در ارائه کمک به فرزندان خود در فرایند آموزش با معلم همسو خواهند بود.

   ممکن است به دلایلی لازم شود که در پایان هر دورهء درسی، گزارشی یک صفحه­ای از وضعیت تحصیلی هر یک از دانش­آموزان تهیه شود و در اختیار والدین قرار گیرد. به این ترتیب، والدین در جریان نکات مثبت و توانایی­های فرزندشان قرار می­گیرند و بعلاوه از نقاط ضعف فرزند خود آگاه می­شوند و درمی­یابند که چگونه به فرزندشان کمک کنند تا مؤثر واقع شود.

 تهیه این گزارش صفحه­ای یا فهرست­ها، در همسو کردن تلاش والدین دانش­آموز و آموزگار، کمک بسیاری به دانش­آموز می­کند. با داشتن چنین فهرست­هایی ، ارزشیابی گزارش مستندی است و به آموزگار امکان می­دهد، قضاوت عادلانه و صحیح داشته باشد. آرامش خاطر حاصل از این نوع آموزش و به ارزشیابی به زحمت تنظیم چنین فهرست­هایی می­ارزد.

توضیحات

1-     ارزشیابی مستمر: ارزشیابی از فعالیت­های یادگیری هر دانش­آموز به طور انفرادی یا گروهی در طول سال ارزشیابی مستمر نام دارد. این ارزشیابی براساس مشاهدات معلم و تعامل بین معلم و دانش­آموز در هنگام انجام هر فعالیت یا بر اساس پرسش­های کتبی و شفاهی در طی ثلث یا نوبت صورت می­پذیرد. لازم است معلم برای ایجاد سهولت در ثبت مشاهدات، فهرستی از حدود انتظارات خود در هنگام انجام هر فعالیت توسط دانش­آموزان را تنظیم کند و ارزشیابی هر دانش­آموز را براساس آن انجام دهد. در تهیه­ء این فهرست باید به هدف­های دانشی، مهارتی و نگرشی هر فعالیت یادگیری توجه شود.

ارزشیابی از فعالیت­های خارج از کلاس نیز براساس حاصل کار هر دانش­آموز و با توجه به ملاک­هایی که معلم تنظیم می­کند، انجام می­شود.

2-     ارزشیابی پایانی: در طراحی ارزشیابی پایانی که به طور معمول، در پایان ترم یا نوبت به صورت کتبی صورت می­پذیرد لازم است مطالب زیر مورد توجه قرار گیرد:

الف- در طراحی پرسش­ها نباید تنها به پرسش­های حافظه­مدار اکتفا گردد و لازم است تعدادی پرسش نو، تفکر برانگیز، مهارت­سنج و خلاقیت برانگیز در هر آزمون گنجانده شود. به عبارت دیگر در طراحی پرسش­های کتبی، لازم است به دانش و مهارت به طور توأم توجه شود. یعنی مهارت­هایی را که سنجش آنها به طور کتبی نیز انجام­پذیر است (تفسیر یافته­ها، فرضیه­سازی، پیش­بینی، طراحی تحقیق...) می­توان همراه پرسش­های مربوط به دانستنی­ها مورد توجه قرار داد.

   ب- توصیه می­شود که در پایان ترم یا نوبت، یک آزمون عملکردی طرح و اجرا شود (فعالیت­هایی که انجام آنها نیاز به استفاده از ابزار و انجام فعالیت­های عملی دارد. بدیهی است فعالیت مربوط به آزمون عملکردی باید برای دانش­آموزان جدید باشد) دراین صورت معلمان مجازند 5 نمره از 20 نمره ارزشیابی پایانی را به آزمون عملکردی اختصاص دهند.

جدول بارم­بندی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دانش­آموزان دورهء راهنمایی در درس علوم تجربی

شماره

نوع ارزشیابی

موضوع ارزشیابی

بارم

 

1

 

ارزشیابی مستمر

ارزشیابی از فعالیت­های دانش­آموز در مدرسه (مهارت، دانستنیها، نگرش­ها)

 

15 نمره

ارزشیابی از فعالیت­های دانش­آموز در خارج از مدرسه

 

5 نمره

2

ارزشیابی پایانی

ارزشیابی کتبی (و در صورت تمایل ارزشیابی عملکردی)

(دانستنی­ها، مهارت­ها، نگرش­ها)

 

20 نمره

 

دفعات بازديد: 4535
تعداد بازديدكنندگان: 4018